Καποιες παρατηρήσεις:
- ʼριστη πηγή για το τι συνέβη τις μέρες της καταστροφής, αποτελούν και οι μαρτυρίες (σε επιστολές που είχε στείλει) του Αμερικανού προξένου Horton.
- Ήταν η μακαρίτισσα η γιαγιά μου Σμυρνιά πρόσφυγας και μου είχε αφηγηθεί το είδος καιτο μέγεθος της καταστροφής με λεπτομέρειες. Μαζικές και οργανωμένες συλλήψεις, λεηλασίες και εμπρησμοί, φόνοι ανδρών, γυναικών, ακόμη και εγκύων, ηλικιωμένων, βιασμοί, ληστείες. Η γιαγιά μου ήταν παιδάκι και τα έζησε με τρόμο. Δεκάδες χιλιάδες οι συλληφθέντες, που οδηγήθηκαν στην Ανατολία, στα γνωστά death marches (πορείες θανάτου) μέσα σε ερήμους. Σε αυτά, κάποιοι Έλληνες και Ελληνίδες φονεύονταν εν ψυχρώ, άλλοι πέθαιναν από πείνα, δίψα, κακουχίες, στερήσεις. Σε death march ήταν και ο προπάππος μου, ο πατέρας της γιαγιάς μου και κατάφερε να δραπετεύσει, έχοντας πάνω του μονάχα ένα μικρό εικόνισμα του Αη-Νικόλα. Έφτασε πεζός, περπατώντας μές στο σκοτάδι της νύχτας σαν τ' αγρίμι, έως τα παράλια και ρίχτηκε στη θάλασσα για να φτάσει κολυμπώντας στη Λήμνο.
- Σαφώς και τα παιδάκια δεν πρέπει να μαθαίνουν τις ανατριχιαστικές λεπτομέρειες ενός τέτοιου ολοκληρωτικού μακελειού. Αλλά όχι και ότι επρόκειτο περί ενός ταξιδιωτικού -όπως παρουσιάζεται τουλάχιστον- συνωστισμού. Μπορούν τα παιδιά να μάθουν όμως για μία ολοκληρωτική καταστροφή για τον ελληνικό πληθυσμό της Μικράς Ασίας, που συνοδεύτηκε από φόνους, έκτροπα και φυσικά από τον ξεριζωμό τους. Όπως το πάμε, τα παιδιά θα νομίζουν πώς ο ξεριζωμός του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας ήταν κάτι σαν τη μαζική έξοδο των Αθηναίων Πάσχα και Δεκαπενταύγουστο που παίζουν τα κανάλια.
- Από το ομαδάκι που ανέλαβε τη σύνταξη του εγχειριδίου και ΕΙΔΙΚΑ από την πολλή κα. Ρεπούση που ΔΥΣΤΥΧΩΣ είχα την ΑΤΥΧΙΑ να την έχω και φιλόλογο στο Λϋκειο που φοιστούσα, ΕΙΛΙΚΡΙΝΑ, δεν περίμενα ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΤΙΠΟΤΑ διαφορετικό από αυτό που τελικά προέκυψε.
- Είναι λυπηρό που ΑΥΤΗ η κυβέρνηση εξακολουθεί να εμπιστεύεται σε ΤΟΣΟ ευαίσθητα θέματα τις διάφορες ΡΕΠΟΥΣΗΔΕΣ που α.- ανέθρεψε και β.- ανέδειξε το προηγούμενο σύστημα.
- Εναπόκειται σε ΜΑΣ τους ιδίους πλέον, να διδάσκουμε στα παιδιά μας Ιστορία. Με ευαισθησία, με προσοχή, με αντικειμενικότητα, αλλά και με ακρίβεια.